ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

recent

Η «Μελισσώ η Στεφανοκέρατη» μια Κατερινιώτισσα … νύμφη στα Τρίκαλα - Η Αγελάδα της φυλής Κατερίνης


Του Δημήτρη Ρουκά *
Ένας από τους πιο γνωστούς μύθους της Ελληνικής Μυθολογίας μας, είναι η αρπαγή της όμορφης Ευρώπης από τον Δία, ο οποίος την ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα και μεταμορφώθηκε σε έναν ρωμαλέο ταύρο. Ο καρπός του έρωτα τους ήταν ο Μίνωας. Η μορφή του ταύρου που πήρε ο Δίας δε μπορούσε να είναι άλλη από τη μορφή των βοοειδών που έβοσκαν στην πλούσια πεδιάδα της Πιερίας έτσι όπως τα έβλεπε από τον θρόνο του ψηλά στον Όλυμπο. Πόσο μακριά είναι ο μύθος από την πραγματικότητα άραγε; Από το αφήγημα του μύθου στις μέρες μας κατανοούμε, ότι η Ευρώπη είναι άμεσα συνδεδεμένη με τον Ελληνικό πολιτισμό. Όμως για την μορφή του ταύρου που πήρε ο Δίας, όπως την απεικόνισαν οι καλλιτέχνες πρόγονοί μας πριν από χιλιάδες χρόνια σε διάφορες παραστάσεις. βλέπουμε ότι δεν είναι άλλη από τον φαινότυπο μιας πραγματικής Ελληνικής φυλής βοοειδών. Η οποία υπάρχει εδώ και χιλιάδες χρόνια στον τόπο μας και σήμερα κινδυνεύει με εξαφάνιση. Είναι αυτή η μορφή του ταύρου που βλέπουμε να απεικονίζεται στο κέρμα των 2 ευρώ της Ελληνικής έκδοσης. (Εικ 1)



Εικ 1 Η αρπαγή της όμορφης Ευρώπης από τον Δία, μεταμορφωμένος σε ρωμαλέο ταύρο.


Κοιτάζοντας την μορφή του ταύρου διαπιστώνει κανείς πως δεν είναι άλλη από ένα ταύρο της Ελληνικής Στεπικής φυλής τύπου Κατερίνης. Έτσι όπως καταγράφεται στα επιστημονικά βιβλία της ζωοτεχνίας και όπως την αναγνωρίζουμε στα πολύ λίγα εναπομείναντα ζώα της φυλής αυτής που υπήρχαν κάποτε στην Πιερία και σήμερα ευτυχώς υπάρχουν στην περιοχή της Θεσσαλίας. Τα ζώα αυτά αποτελούν έναν σπάνιο γενετικό πόρο που, λόγω των ανεξέλεγκτων για πολλά χρόνια εισαγωγών ζώων και της έλλειψης σχεδιασμού, κινδύνεψε να εξαφανιστεί (Εικ. 2).




Εικ. 2 Κοιτάζοντας τα λίγα εναπομείναντα ζώα της φυλής Κατερίνης που υπήρχαν κάποτε στην Πιερία.


Δυστυχώς για την σύγχρονη εντατική κτηνοτροφία (με τα πολλά διατροφικά σκάνδαλα) οι «ειδικοί» αποφάνθηκαν ότι η Ελληνική Στεπική φυλή τύπου Κατερίνης να είναι ακατάλληλη για την «σύγχρονη κτηνοτροφία». Οι αιτίες είναι πολλές, μία από αυτές η απουσία γνώσεων των ιδιοτήτων της και των ιδιοτήτων των παραγόμενων προϊόντων από αυτήν. Κύριος λόγος όμως, ο μύθος της εντατικότατης, της μεγάλης παραγωγή που προσφέρουν οι εισαγόμενες φυλές σε ένα λανθασμένο μοντέλο ανάπτυξης χωρίς να λαμβάνονται υπόψη βασικοί παράμετροι της ζωοτεχνίας. Χωρίς να υπολογίζεται η καλή υγεία και η ανθεκτικότητα των ντόπιων φυλών, που οφείλεται κυρίως στην προσαρμογή τους στις συνθήκες του συγκεκριμένου χώρου. Χωρίς να υπολογίζονται οι μικρότερες ανάγκες τους σε φροντίδα, διατροφή, φάρμακα, ιδιότητες που οδηγούν σε λύσεις σύγχρονων προβλημάτων, όπως το αποτύπωμα του άνθρακα στην παραγωγή ή στην ανθεκτικότητα που αναπτύσσονται στα χημικοθεραπευτικά. Χωρίς να υπολογίζεται η καλύτερη ποιότητα και γεύση των παραγόμενων προϊόντων. Ακόμα και χωρίς να λογαριάζεται η ιστορική αξία των ζώων αυτών, που τα κάνει μοναδικά όχι μόνο για την παραγωγή ποιοτικών προϊόντων (τοπικά, παραδοσιακά, βιολογικά), αλλά και για αγροτουριστική χρήση. Για όλους αυτούς τους λόγους αλλά και για καθαρά… εμπορικούς, η Αγελάδα φυλής Κατερίνης κινδύνευσε να χαθεί. Να μας στερήσει (λόγω της απερισκεψίας μας βασικά) από έναν γενετικό πόρο που μπορεί να έχει στρατηγική σημασία για την πρωτογενή παραγωγή, καθώς μπορεί να αποτελέσει την πρώτη ύλη τόσο για τη σύγχρονη ανταγωνιστική όσο και για τη ζητούμενη βιώσιμη και περιβαλλοντικά φιλική γεωργία και κτηνοτροφία με παραγόμενα προϊόντα.

Ευτυχώς όμως βρέθηκαν κτηνοτρόφοι που την διατήρησαν. Ένας από αυτούς στον οποίο οφείλεται η ύπαρξή της σε μεγάλο βαθμό είναι ο κ. Δημήτρης Δήμος από την Αύρα Τρικάλων στην περιοχή της Καλαμπάκας, ο οποίος την διατήρησε και την προσέχει ως κόρη οφθαλμού (Εικ. 3).

Εικ. 3 Ο κ. Δημήτρη Δήμος από την Αύρα Τρικάλων στην περιοχή της Καλαμπάκας, προσέχει τις εναπομείναντες αγελάδες φυλής Κατερ ως κόρη οφθαλμού.

Η Ελληνική αγελάδα Στεπικής φυλής τύπου Κατερίνης (KTR)

Η αγελάδα φυλής Κατερίνης (η πρώτη αναφορά της χρονολογείται από το 1930) είναι χαρακτηριστικός αντιπρόσωπος τύπος, μαζί με την αγελάδα Συκιάς της Ελληνικής Στεπικής φυλής Βοοειδών, μιας πανάρχαιας αυτόχθονης φυλής, η οποία ζει στον ελλαδικό χώρο εδώ και χιλιάδες χρόνια. Υπολογίζεται πως η στεπική αγελάδα τύπου Κατερίνης υπάρχει εδώ και 10.000 χρόνια. Το γονιδίωμα που κουβαλά συντίθεται από ένα σύνθετο μωσαϊκό ιστορικών και πρόσφατων συμβάντων ανάμειξης μεταξύ γειτόνων και καλά διαχωρισμένων φυλών.

Το όνομα της φυλής προέρχεται από την ομώνυμη πόλη της Κατερίνης πρωτεύουσα της Περιφερειακής Ενότητας Πιερίας της Κεντρικής Μακεδονίας, όπου δεν υπάρχουν σήμερα ζώα της φυλής. Τα τελευταία ζώα που αναφέρονται στην περιοχή της Πιερίας είναι γύρω στα 1975 (Εικ. 4). Οι κάτοικοι της Πιερίας αναφέρανε την αγελάδα ως «Μελισσώ» λόγω του χρώματος και «Στεφανοκέρατη» λόγω του σχήματος των κεράτων που είναι όρθια μακριά σε σχήμα λύρας (Εικ.5).



Εικ. 4 Αγελάδα τύπου Κατερίνης από το προσωπικό αρχείο του κ. Κώστα Ντανά.




Εικ. 5 Χαρακτηριστικά θηλυκά άτομα Αγελάδας Κατερίνη επονομαζόμενη «Μελισσώ η Στεφανοκέρατη».

Η αγελάδα τύπου Κατερίνης αποτελεί τον τελευταίο ζωντανό φαινοτυπικό αντιπρόσωπο των αρχαίων βοοειδών που βλέπουμε στα αγγεία των προγόνων μας. Τα ζώα αυτά κουβαλούν το γενετικό απόθεμα που είχαν εδώ και χιλιάδες χρόνια. Ο λευκός κύκλος γύρω από το ρύγχος καθώς και τα κέρατα μακριά όρθια σε σχήμα λύρας είναι χαρακτηριστικά σημάδια πρωτόγονης φυλής. Αλώστε και ο ‘Όμηρος στην ραψωδία που περιγράφει την ασπίδα του Αχιλλέα (ραψωδία Σ΄, στίχος 571) αναφέρετε σε ταύρους ορθοκέρατους. (Εικ. 6 ).



Εικ. 6 Αγελάδα φυλής Κατερίνης με το λευκό κύκλος γύρω από το ρύγχος καθώς και τα κέρατα σε σχήμα λύρας χαρακτηριστικά σημάδια πρωτόγονης φυλής.


Ανήκει σε μια ομάδα πολύ αρχαίων ευρωπαϊκών φυλών. Είναι από τους λίγους τύπους βοοειδών που είναι άμεσος απόγονος του Ούρος - Bos primigenius, δηλαδή Βους ο πρωτογενής, γνωστός επίσης ως Βους ο αρχέγονος, του εξαφανισμένου είδους άγριων βοοειδών, όπου το τελευταίο ζώα πέθανε από φυσικά αίτια το 1627 σε δάσος της Πολωνίας. Ο πληθυσμός της προέρχεται από την πρώτη φυλή βοοειδών για την οποία υπάρχουν ευρήματα από την εξημέρωσή της.

Ο κύριος πληθυσμός εκτράφηκε κυρίως στην Κεντρική Μακεδονία πριν από τη δεκαετία του 1940, ενώ ένας άλλος μικρός υποπληθυσμός περιορίστηκε στη Νότια Θεσσαλία. Στο παρελθόν, η φυλή χρησιμοποιήθηκε για σκοπούς εργασίας.

Τα ζώα της φυλής αυτής τη δεκαετία του 60 ξεπερνούσαν τις 70.000, αλλά βαθμιαία εγκαταλείφτηκαν πολλές εκτροφές λόγω της διάδοσης στην αγορά άλλων κρεατοπαραγωγικών φυλών. Σήμερα, οι τελευταίοι πληθυσμοί χρησιμοποιούνται για την παραγωγή βοείου κρέατος και γάλακτος εξαιρετικής ποιότητας

Η Αγελάδα Κατερίνης είναι προικισμένη με μεγάλη ανθεκτικότητα, ικανή να επιβιώνει σε απρόσιτες περιοχές και με περιορισμένους διατροφικούς πόρους, ανθεκτική σε ασθένειες, παράσιτα και αρπακτικά. Έχοντας πολύ χαμηλές διατροφικές απαιτήσεις έχει εγκλιματιστεί στο περιβάλλον και προσαρμοστεί καλά σε περιοχές με φτωχή βλάστηση εκμεταλλευόμενη και αξιοποιώντας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τους ξηρούς και φτωχούς βοσκότοπους για χιλιάδες χρόνια (Εικ. 7 ).




Εικ.7 Αγελάδες φυλής Κατερίνης στο φυσικό τους βοσκότοπο.

Η γεωγραφική κατανομή της φυλής περιελάμβανε παλαιότερα την περιοχή της Κατερίνης και τις άλλες πεδιάδες της Βόρειας Ελλάδας. Σήμερα, η περιοχή κατανομής της περιορίζεται στις πεδιάδες της Θεσσαλίας (Τρίκαλα ,Καλαμπάκα) και στο οροπέδιο της Ανάβρα στη Νοτιοδυτική Θεσσαλία. Ο πληθυσμός σύμφωνα με το DAD-IS, το 2017 είναι 770 ζώων, εκ των οποίων 27 ταύροι, μεταξύ τεσσάρων εγγεγραμμένων κοπαδιών τριών κτηνοτρόφων. Τα αρχικά ζώα που είχαν καταγραφεί το 1995 ήταν περίπου 80 ζώα. Σήμερα η Αγελάδα Κατερίνης βρίσκεται σε πρόγραμμα διατήρησης (Εικ. 8).