Κλιματική Αλλαγή & Ελαιοκαλλιέργεια

Στο πλαίσιο του forum “Η Ελλάδα το 2040” που διοργανώθηκε από την Επιτροπή “Ελλάδα 2021” με αφορμή τη συμπλήρωση 200 ετών από την Ελληνική Ε...


Στο πλαίσιο του forum “Η Ελλάδα το 2040” που διοργανώθηκε από την Επιτροπή “Ελλάδα 2021” με αφορμή τη συμπλήρωση 200 ετών από την Ελληνική Επανάσταση, συζητήθηκε εκτενώς το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής.

Συγκεκριμένα, παράλληλα με την παρέμβαση της κ. Καμηλάκη, ο πρόεδρος της Επιστημονικής Εταιρείας Εγκυκλοπαιδιστών Ελαιοκομίας (4Ε) κ. Σταύρος Βέμμος και το ιδρυτικό μέλος της κ. Βασίλης Ζαμπούνης τοποθετήθηκαν αναφορικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ελαιοκαλλιέργεια.

Παρουσιάζεται αναλυτικά παρακάτω το περιεχόμενο των ομιλιών των δύο μελών της 4Ε στο περιθώριο της Μελέτης “Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΟ 2040: ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ, ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ”:

Σταύρος Βέμμος, Ομότιμος καθηγητής Γεωπονικής Σχολής, Πρόεδρος 4Ε

“Η σημασία της ελιάς για την Ελλάδα – Πιθανές επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στην ελαιοκαλλιέργεια”

Το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής έχει πλέον αναγνωριστεί παγκόσμια ως μία πραγματικότητα. Η επιταχυνόμενη τήξη των παγετώνων στη Νορβηγία, η μείωση των βροχοπτώσεων και η άνιση κατανομή των βροχών, η αύξηση της θερμοκρασίας, οι καύσωνες, οι παγετοί, οι μεγάλες περίοδοι ανομβρίας, οι συχνές πλημμύρες και πυρκαγιές καθώς και η χαλαζόπτωση είναι αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής που συνδέεται με το φαινόμενο του θερμοκηπίου.
Οι αλλαγές αυτές, σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, προβλέπεται να έχουν σοβαρές επιδράσεις στην αγροτική παραγωγή σε παγκόσμιο επίπεδο, που όμως διαφέρουν ανάλογα με το είδος της καλλιέργειας και το γεωγραφικό πλάτος. Οι επιδράσεις στις καλλιέργειες αφορούν την παραγωγικότητα αυτών αλλά και την ποιότητα των προϊόντων, ενώ παράλληλα θα επηρεάσουν τη βιοποικιλότητα και τη γεωγραφική κατανομή των καλλιεργειών. Η σύγχρονη γεωργία θα δεχτεί σημαντικές επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή, ταυτόχρονα όμως η ίδια συμβάλλει στην κλιματική αλλαγή με την εκπομπή στην ατμόσφαιρα αερίων θερμοκηπίου, όπως CO2, μεθανίου και υποξειδίου του αζώτου.

Η Ελλάδα ως μεσογειακή χώρα είναι από τις πιο ευαίσθητες περιοχές στην κλιματική αλλαγή και αναμένεται να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή αφού προβλέπεται αύξηση της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας, μείωση των βροχοπτώσεων, ξηρασία και αύξηση της συχνότητας των δασικών πυρκαγιών, αυξημένη ζήτηση νερού για άρδευση και μειωμένη διαθεσιμότητα νερού. Τα φαινόμενα αυτά αναμένεται να προκαλέσουν μείωση της γονιμότητας των εδαφών, ερημοποίηση και μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών.
Η ελιά έχει διαχρονική αξία για τους Έλληνες, γιατί είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ίδια τη ζωή μας. Η ελιά είναι αναπόσπαστο στοιχείο του τοπίου, πηγή ζωής για τους κατοίκους και έμπνευσης για καλλιτέχνες και συγγραφείς.

Η ελαιοκαλλιέργεια στην Ελλάδα είναι η πιο σημαντική καλλιέργεια, αφού καλύπτει το 20% περίπου των καλλιεργούμενων εκτάσεων και συμβάλλει σημαντικά στην εθνική οικονομία. Σύμφωνα όμως με σχετικές μελέτες η σύγχρονη εντατική και συμβατική καλλιέργεια συμβάλλει στην εκπομπή αερίων θερμοκηπίου, κυρίως με την καύση των κλαδεμάτων, τη λίπανση και άλλες καλλιεργητικές φροντίδες. Ταυτόχρονα η ελαιοκαλλιέργεια θα δεχτεί σοβαρές επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή στη φυσιολογία και καρποφορία της όπως: πρωίμιση της ανθοφορίας και ωρίμανσης των καρπών· επίδραση στη διαφοροποίηση οφθαλμών, την καρπόδεση και ανάπτυξη του καρπού· μείωση της παραγωγής των δένδρων, της περιεκτικότητας σε λάδι και υποβάθμιση της ποιότητας· αλλαγές στη γεωγραφική κατανομή και τις καλλιεργούμενες ποικιλίες. Η μείωση της παραγωγής δεν αναμένεται να είναι ίδια για όλες τις περιοχές της Ελλάδας ούτε για όλες τις ποικιλίες.

Το ερώτημα είναι αν μπορούν να αντιμετωπιστούν οι πιο πάνω συνέπειες και με ποιο τρόπο.
Είναι γνωστό ότι η ελιά είναι ένα δένδρο που αντέχει αρκετά στην έλλειψη νερού και σε άλλες αντίξοες συνθήκες. Τα δεδομένα πολλών ερευνών δείχνουν ότι με την εφαρμογή κατάλληλων καλλιεργητικών τεχνικών μπορεί να διατηρήσει την παραγωγική της ικανότητα κάτω από αντίξοες συνθήκες και να μειώσει τις εκπομπές CO2. Για παράδειγμα η αειφορική καλλιέργεια ελιάς αύξησε σημαντικά την απορρόφηση CO2 με ενσωμάτωσή του στο έδαφος, ενώ, αντίθετα, η συμβατική αύξησε τις εκπομπές αυτού. Υπάρχουν επομένως τρόποι που η ελαιοκαλλιέργεια μπορεί να συμβάλει και στη μείωση του φαινομένου του θερμοκηπίου και της κλιματικής αλλαγής. Ο εντοπισμός ποικιλιών που θα προσαρμόζονται στις αλλαγές του κλίματος ή ακόμη και η βελτίωση των ποικιλιών μπορεί να αποτελέσει μια εναλλακτική προοπτική στη διατήρηση βιώσιμης ελαιοκαλλιέργειας στην Ελλάδα.


Βασίλης Ζαμπούνης, Γεωργοοικονομολόγος, Ιδρυτής-Εκδότης της Άξιον Εκδοτική και ιδρυτικό μέλος της Επιστημονικής Εταιρείας Εγκυκλοπαιδιστών Ελαιοκομίας 4Ε

“Oι οικονομικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ελαιοκομία”


Η κλιματική αλλαγή μας απασχολεί ολοένα και πιο έντονα τα τελευταία χρόνια καθώς επηρεάζει καθοριστικά: Κάθε πτυχή της ανθρώπινης ύπαρξης και δραστηριότητας σε όλο τον πλανήτη Γη, κάθε αγροτική δραστηριότητα, την ελαιοκομία, και ειδικότερα την ελληνική ελαιοκομία. Μεταξύ ελαιοκαλλιέργειας και κλιματικής ισορροπίας υπάρχει μια αμφίδρομη σχέση, την οποία συνόψισε με μια σοφή φράση, πριν από πολλά χρόνια, ένας βαθύς γνώστης και οραματιστής, ο γεωπόνος Νίκος Ψυλλάκης (1927-2008), πρωτεργάτης μεταξύ άλλων της βιολογικής γεωργίας καθώς και των προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ: «Η ελιά αποτελεί το οικονομικά αξιοποιούμενο από τον άνθρωπο δάσος της Μεσογείου» Η προστασία του περιβάλλοντος έχει κόστος.

«Η ελιά αποτελεί το οικονομικά αξιοποιούμενο από τον άνθρωπο δάσος της Μεσογείου»

Πράγματι, η ελαιοκομία προσφέρει όχι μόνο εισόδημα και απασχόληση αλλά συντελεί και στην προστασία του περιβάλλοντος, υπό μία βασική προϋπόθεση: ότι ακολουθεί τις μεθόδους της παραδοσιακής, ήπιας, αειφόρου, βιολογικής ελαιοκαλλιέργειας Αντιθέτως, όσο πιο υπερεντατικές είναι οι μέθοδοι, με τα υπέρπυκνα συστήματα φύτευσης και μηχανικής συγκομιδής, τόσο το περιβαλλοντικό αποτύπωμα μπορεί να είναι και αρνητικό/επιβαρυντικό. Θα πρέπει να λάβουμε υπ’ όψη ότι αρνητικό/επιβαρυντικό αποτύπωμα έχουν μεταξύ άλλων και τα υλικά συσκευασίας, οι διαδικασίες μεταφοράς και διανομής στους καταναλωτές. Διαπιστώνουμε ότι οι καλλιεργητικές πρακτικές που σέβονται την προστασία του περιβάλλοντος συνεπάγονται υψηλότερο κόστος, συνεπώς αντιφάσκουν με την κερδοφόρα διαχείριση μιας εκμετάλλευσης.

Σύμφωνα με αξιόπιστες ολοκληρωμένες μελέτες της ισπανικής ελαιοκαλλιέργειας από τον καθηγητή Juan Villar, που ανακοίνωσε στην πρόσφατη ημερίδα της με θέμα τα δίκτυα εμπορίας, το κόστος της σύγχρονης υπερεντατικής ελαιοκαλλιέργειας περιορίζεται στο 1,3€/κιλό, ενώ της παραδοσιακής ανέρχεται στο 2,4€/κιλό, το οποίο μάλιστα μπορεί κατά περίπτωση να φθάνει σε δυσθεώρητα ύψη 4,5,6 ή και παραπάνω €/κιλό σύμφωνα με ελληνικές μελέτες. Η διάκριση μεταξύ παραδοσιακών και υπερεντατικών μεθόδων καλλιέργειας, έχει πολύ μεγάλη σημασία για τη χάραξη ελαϊκής πολιτικής και την επιλογή για το πού θα διατεθούν και με ποιες προτεραιότητες οι διαθέσιμοι εθνικοί και κοινοτικοί πόροι. Ένα πολύ κρίσιμο ερώτημα αφορά το κόστος της κλιματικής αλλαγής. Μία πρώτη προσέγγιση προέρχεται από κάποια γενικά μοντέλα αγρο-μετεωρολογίας. Σύμφωνα π.χ. με μία μελέτη του Luigi Ponti και συνεργατών του (2014), μια αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 1,8°C στη λεκάνη της Μεσογείου συνεπάγεται και μόνο λόγω δακοπροσβολής τη μείωση του εισοδήματος των Ελλήνων ελαιοκαλλιεργητών κατά 23%, δηλαδή άνω των 200 εκ. € ετησίως. Παράλληλα, όμως, τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να προκαλέσουν μείωση της παραγωγής ή/και υποβάθμιση της ποιότητας.

Συμπεράσματα:

Οι παραδοσιακές μορφές ελαιοκαλλιέργειας έχουν ένα αρνητικό κλιματικό αποτύπωμα συντείνοντας στη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. Η ελαιοκαλλιέργεια αποτελεί μια από τις πιο φιλικές προς το περιβάλλον αγροτικές δραστηριότητες. Αντιθέτως, η βιομηχανοποιημένη κτηνοτροφία ευθύνεται για άνω του 50% των εκπομπών αερίων άνθρακα από τη γεωργία παγκοσμίως. Η παραδοσιακή, αειφορική ελαιοκαλλιέργεια συνεπάγεται και υψηλότερο κόστος για τον ελαιοκαλλιεργητή κατά τουλάχιστον 1,1€/κιλό ελαιολάδου σε σύγκριση με τις σύγχρονες μορφές υπερεντατικής ελαιοκαλλιέργειας. Επιπλέον, σε χώρες όπως η Ελλάδα, που βρίσκεται «στο μάτι του κυκλώνα», η ελαιοκαλλιέργεια είναι ολοένα και πιο έντονα και πιο συχνά εκτεθειμένη σε ακραία καιρικά φαινόμενα, τα οποία συνδέονται με την κλιματική αλλαγή. Πέραν της κρατικής μέριμνας και οι καταναλωτές πρέπει να πειστούν να επωμιστούν μέσω μιας υψηλότερης τιμής, ένα μέρος τουλάχιστον από το σχετικά υψηλότερο κόστος των προϊόντων, τα οποία έχουν ένα αρνητικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. – Υιοθετώντας μεθόδους της κυκλικής οικονομίας, την αρχή «δεν σπαταλάμε τίποτα», από παραγωγούς, μεταποιητές, καταναλωτές, ενώ παράλληλα θα ενισχύεται και θα αξιοποιείται κάθε καινοτομία. Το πιο κρίσιμο, το πιο δύσκολο –ειδικά για τη χώρα μας– ερώτημα αφορά τις νοοτροπίες που θα πρέπει να επικρατήσουν στις δομές και τη λειτουργία τους, δηλαδή, τελικά ποιος θα εφαρμόσει και θα συντονίσει αυτή την πολύπλευρη ελαϊκή φιλοπεριβαλλοντική πολιτική.

Το έργο είναι τόσο πολύπλευρο, ώστε κανείς μόνος του δεν μπορεί να το φέρει αποτελεσματικά σε πέρας. Απαιτείται λοιπόν ένα σχήμα, ένας φορέας (Εθνικό Συμβούλιο Ελαιοκομίας) στον οποίο θα συμμετέχουν όλοι, δηλαδή, – Το ΥπΑΑΤ – Οι (δι)επαγγελματικές οργανώσεις ελαιολάδου και επιτραπέζιας ελιάς – Οι επιστημονικές οργανώσεις και ιδρύματα – Κατά περίπτωση θα καλούνται άλλοι εμπλεκόμενοι φορείς, εκπρόσωποι των περιφερειών κ.λπ. Η ίδρυσή του έχει κατά καιρούς υιοθετηθεί, εξαγγελθεί αλλά δεν έχει πραγματοποιηθεί. Αν υπήρχαν 999 λόγοι για την ίδρυσή του, η κλιματική κρίση αποτελεί τον έσχατο, αλλά και τον πιο σημαντικό.


ΠΗΓΉ:olivenews.gr

Σχόλια